کدام ترجمه برای شما مناسبتر است؟
اگر تصمیم گرفتهاید کتاب ایچینگ (کتاب دگرگونیها) را بخوانید، احتمالاً با چند ترجمه مختلف روبهرو شدهاید و این سؤال برایتان پیش آمده:
کدام نسخه را بخرم؟
ایچینگ کتابی باستانی از چین است که هم جنبه فلسفی دارد، هم معنوی و هم راهنمای تصمیمگیری.
به همین دلیل نوع ترجمه آن بسیار مهم است؛ چون هر مترجم با نگاه و سلیقه خودش آن را ارائه کرده است.
در این راهنما، هم ترجمههای فارسی را بررسی میکنیم و هم خیلی کوتاه توضیح میدهیم که پشت هرکدام چه نگاه فکریای وجود دارد، تا راحتتر انتخاب کنید.
اول کمی آشنایی با کتاب ای چینگ
ایچینگ یکی از کهنترین متون حکمت چینی است. این کتاب بر پایه ۶۴ نماد (هگزاگرام) ساخته شده که هرکدام وضعیتی از زندگی را توصیف میکنند: شروع، بحران، صبر، حرکت، محدودیت، تحول و…
بعضیها از آن بهعنوان کتاب فلسفه استفاده میکنند.
بعضیها برای فال و پیشگویی.
بعضیها برای خودشناسی و رشد فردی.
پس قبل از خرید، مهمترین سؤال این است:
شما از ایچینگ چه میخواهید؟
ترجمههای اصلی فارسی ایچینگ
در بازار ایران چهار ترجمه شناختهشده وجود دارد:
- سعید درودی
- دلآرا قهرمان
- هوشیار رزمآزما
- سودابه فضایلی
در ادامه هرکدام را ساده و کاربردی بررسی میکنیم.
۱. ترجمه سعید درودی
ایچینگ یا دگرگونیها – نشر چلچله
این ترجمه بر اساس نسخه معروف ریچارد ویلهلم Richard Wilhelm انجام شده؛ یکی از مهمترین و معتبرترین ترجمههای غربی ایچینگ.
نثر این کتاب رسمی و کلاسیک است. ساختار کامل کتاب حفظ شده و فضای سنتی و فلسفی ایچینگ کاملاً منتقل شده است.
اگر اهل مطالعه جدی، عرفان، فلسفه و متون کلاسیک هستید، این نسخه برای شما مناسب است. اما اگر به دنبال متن ساده و روان هستید، ممکن است زبان آن برایتان کمی سنگین باشد.
این ترجمه بیشتر برای خواننده عمیق و علاقهمند به نسخه کلاسیک توصیه میشود.
۲. ترجمه دلآرا قهرمان
ایچینگ یا کتاب پیشگویی و تقدیرات – نشر سخن
این ترجمه هم بر پایه نسخه ویلهلم است، اما نثر آن روانتر و امروزیتر از ترجمه درودی است.
متن همچنان معتبر و وفادار به نسخه اصلی است، اما خواندن آن راحتتر است. به همین دلیل بسیاری این نسخه را متعادلترین ترجمه فارسی میدانند. رویکرد او بیشتر انتقال وفادارانه و ساختاری نسخه ویلهلم است. انگار دارید نسخه ویلهلم را به فارسی میخوانید، بدون اینکه مترجم خودش را وسط متن بیاورد.
اگر میخواهید نسخه معتبر کلاسیک را بخوانید، اما در عین حال با متن قابلفهمتری روبهرو شوید، این انتخاب بسیار خوبی است.
برای بیشتر مخاطبان ایرانی، این نسخه بهترین نقطه تعادل بین اصالت و خوانایی است.
3. ترجمه فرامرز جواهرنیا
فرامرز جواهرنیا ایچینگ را با رویکردی نسبتاً کاربردی و قابلفهم ارائه کرده است. متن او کاملاً دانشگاهی نیست و از سنگینی فلسفی برخی نسخهها فاصله دارد، اما در عین حال تلاش میکند ساختار اصلی کتاب حفظ شود. انگار مترجم کنار شما نشسته و دارد متن را برایتان باز میکند، نه اینکه صرفاً ترجمه کند.
ویژگیهای این ترجمه:
- زبان نسبتاً روان
- قابل استفاده برای فال
- توضیحاتی که فهم متن را آسانتر میکند
- مناسب برای مخاطب عمومی علاقهمند به معنویت
این نسخه برای کسانی مناسب است که میخواهند ایچینگ را در زندگی روزمره به کار بگیرند، اما در عین حال دوست ندارند متن بیش از حد سادهسازی یا انگیزشی شود.
اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم: ترجمه او کلاسیک و سنگین نیست. کاملاً عامهپسند و سادهسازیشده هم نیست. بیشتر در میانه قرار میگیرد؛ نسخهای قابلفهم برای مخاطب ایرانی که میخواهد با ایچینگ کار کند.
4. ترجمه هوشیار رزمآزما
راهنمای سرنوشت – بر اساس آثار جوزف مورفی
این کتاب ترجمه مستقیم متن کلاسیک ایچینگ نیست، بلکه بر اساس آثار جوزف مورفی نوشته شده است.
زبان آن بسیار ساده و روان است. تمرکز اصلی روی فال، پیشگویی و استفاده کاربردی روزمره است.
اگر میخواهید خیلی سریع و راحت از ایچینگ برای گرفتن پیام یا راهنمایی استفاده کنید و علاقهای به بحثهای فلسفی ندارید، این نسخه مناسب شماست.
اما اگر دنبال عمق تاریخی و سنتی هستید، این کتاب کافی نخواهد بود.
5. ترجمه سودابه فضایلی
یی چینگ یا کتاب تقدیرات – نشر ثالث
این نسخه نگاه فرهنگی و اسطورهایتری دارد.
زبان آن ادبیتر است و به زمینه تاریخی و فرهنگی چین توجه بیشتری میکند.
اگر به فرهنگ شرق، اسطورهها و تاریخ علاقه دارید و ایچینگ را فقط بهعنوان فال نمیبینید، این نسخه برایتان جذاب خواهد بود.
اما برای استفاده سریع و کاربردی روزمره چندان ساده نیست.
حالا یک سؤال مهمتر:
ایچینگ یکی از کهنترین متون حکمت چینی است. این کتاب بر پایه ۶۴ نماد (هگزاگرام) ساخته شده که هرکدام وضعیتی از زندگی را توصیف میکنند: شروع، بحران، صبر، حرکت، محدودیت، تحول و…
بعضیها از آن بهعنوان کتاب فلسفه استفاده میکنند.
بعضیها برای فال و پیشگویی.
بعضیها برای خودشناسی و رشد فردی.
پس قبل از خرید، مهمترین سؤال این است:
شما از ایچینگ چه میخواهید؟
پشت این ترجمهها چه نگاههایی وجود دارد؟
بیشتر ترجمههای فارسی بر اساس نسخههای انگلیسی مهمی شکل گرفتهاند. چهار چهره اصلی در ترجمههای غربی ایچینگ عبارتاند از:
James Legge
اولین مترجم علمی ایچینگ در قرن نوزدهم؛ بسیار دقیق اما خشک و دانشگاهی. جیمز لگ در سال 1882 نخستین ترجمه کامل و نظاممند ایچینگ را به انگلیسی منتشر کرد. او مبلغ مسیحی و استاد زبان چینی در آکسفورد بود و در چارچوب شرقشناسی قرن نوزدهم کار میکرد. ترجمه او مناسب برای پژوهشگران و علاقهمندان مطالعات تاریخی است.
Richard Wilhelm
مهمترین ترجمه فلسفی غربی؛ عمیق، اخلاقی و سنتی. نسخه انگلیسی توسط Cary F. Baynes منتشر شد و مقدمه مشهور آن را Carl Gustav Jung نوشت. ویلهلم سالها در چین زندگی کرد و ایچینگ را در بستر سنت زنده کنفوسیوسی آموخت. ترجمه او در سال 1923 (و نسخه انگلیسی 1950) منتشر شد و تأثیر عظیمی در غرب گذاشت. ترجمه او مناسب برای علاقهمندان فلسفه و روانشناسی یونگی می باشد.
Alfred Huang
بازگشت به روح تائویی متن؛ متعادل و قابلخواندنتر. هوانگ استاد تائویی چینی بود که در چین آموزش دید، انقلاب فرهنگی را تجربه کرد و سپس به آمریکا مهاجرت کرد. او خود را حامل سنت اصیل چینی میدانست. ترجمه او مناسب برای: کسانی که میخواهند نسخهای اصیل اما قابلخواندن داشته باشند
Stephen Karcher
نسخه مدرن و روانشناختی؛ مناسب رشد فردی و مخاطب امروزی. کارچر ایچینگ را از فضای کلاسیک خارج کرد و وارد حوزه روانشناسی مدرن، اسطورهشناسی و رشد فردی کرد. او تحت تأثیر یونگ و جوزف کمبل بود.
ترجمههای فارسی که بر اساس ویلهلم انجام شدهاند، فضای سنتیتر و فلسفیتر دارند.
نسخههایی که بر اساس نگاههای مدرن نوشته شدهاند، کاربردیتر و سادهترند.
پیشنهاد نهایی برای بیشتر مخاطبان ایرانی
اگر میخواهید:
متن کلاسیک ویلهلم را تقریباً دستنخورده بخوانید. ترجمه دلآرا قهرمان برایتان مناسب است.
اگر میخواهید:
همان متن را با فضای کاربردیتر و کمی نرمتر بخوانید. ترجمه فرامرز جواهرنیا برایتان مناسب است.
سخن آخر
ایچینگ یک کتاب ساده نیست؛ کتابی است درباره تغییر، تصمیم، زمانبندی و هماهنگی با جریان زندگی.
انتخاب ترجمه مناسب، تجربه شما از این کتاب را کاملاً تغییر میدهد.
پس قبل از خرید، فقط یک سؤال از خودتان بپرسید:
میخواهم با ایچینگ چه کار کنم؟
مطالعه عمیق؟ فال سریع؟ رشد فردی؟ یا شناخت فرهنگی؟
پاسخ شما، بهترین راهنمای انتخاب کتاب خواهد بود.
